Morgan Housel

Nội dung thứ 2: May mắn và lòng đố kỵ trong đầu tư.

Vài năm trước, tác giả Morgan từng hỏi nhà kinh tế học đoạt giải Nobel - Robert Schiller xem điều mà ông hiểu nhất về đầu tư là gì. Đầy bất ngờ, câu trả lời gói gọn trong một từ: “vận may”. Tuy không được công nhận trên lý thuyết, may mắn ít nhiều ảnh hưởng đến sự thịnh vượng hay suy tàn của doanh nghiệp. Trong nền văn hoá vốn ám ảnh bởi sự thành công, ta thường tôn vinh những nhà đầu tư thấp bé đủ liều lĩnh để đánh cược và gặp may hơn là những nhà đầu tư tài năng bị phá sản do thị trường tụt dốc.
Làm cách nào để ta xây dựng cơ hội và vận may trong tiền đồ tài chính? Theo tác giả Morgan, để tránh lạc lối, ta nên ngừng ám ảnh với số ít những trường hợp đột phá cá biệt, những tỷ phú có khả năng xoay chuyển thế giới. Thay vào đó, tác giả khuyên ta phân tích thật nhiều trường hợp, thận trọng rút ra những mô-tuýp thành công hay thất bại.
John D. Rockefeller, một trong những doanh nhân thành công nhất lịch sử, đã từng chống đối Luật pháp Hoa Kỳ khi bắt đầu xây dựng ngành công nghiệp dầu khí. Ông chọn giải pháp làm ngơ các quy định pháp luật đến mức một thẩm phán nhận định doanh nghiệp của Rockefeller là “một tên cướp ngày”. Việc Rockefeller chối bỏ các lề luật lỗi thời và vạch ra con đường đổi mới được mọi người tán tụng khi thành công. Nhưng trong viễn cảnh ngược lại, chắc hẳn ông sẽ bị xem như tên tội phạm thất thời với những bài học mà người đời nên tránh mắc phải. 
Chủ nghĩa tư bản sinh ra rất nhiều của cải, và đồng thời cả lòng đố kỵ. Xuất thân từ khu ổ chuột ở Kolkata, Ấn Độ, Rajat Gupta đã vươn lên thành CEO của công ty tư vấn quản lý McKinsey. Thay vì an phận với khối tài sản trị giá 100 triệu đô la Mỹ khi nghỉ hưu, ông chỉ mong cầu trở thành tỷ phú. Năm 2008, khi biết Warren Buffett sắp đầu tư 5 tỷ đô la để duy trì hoạt động của Goldman Sachs trong cuộc khủng hoảng tài chính, Gupta đã gọi đến một nhà quản lý quỹ phòng hộ và mua 175.000 cổ phiếu công ty trước khi nguồn tin chính thức công khai. Gupta phớt lờ tính bất hợp pháp trong giao dịch vì ông vừa kiếm được 1 triệu đô thật dễ dàng. Khi bị bắt, Gupta kiếm được 17 triệu đô nhưng phải chịu một bản án nặng nề cho hành động ngông cuồng của mình. Sự đố kỵ thúc đẩy các quyết định sai trái, và cái giá phải trả thường cao hơn rất nhiều lợi ích đạt được. 

Tổng quan

So với lịch sử phát triển của nhân loại, các khái niệm kinh tế còn rất sơ khai. Vì vậy, ta dễ có những định hướng chủ quan và thường dựa vào kinh nghiệm cá nhân để đưa ra các quyết định tài chính. Vận may dù ít được giới đầu tư công nhận nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong thành bại của một doanh nghiệp hay một ván cờ kinh tế. 
Những khía cạnh tâm lý nào ảnh hưởng đến cách ta quyết định về tiền? Phương thức nào sẽ giúp ta kiếm được nhiều tiền và bảo toàn tài sản? Với quan điểm được định hình bởi hơn một thập kỷ viết về tâm lý học tiền tệ, tác giả Morgan Housel sẽ từng bước vạch ra các yếu tố tâm lý cơ bản khi một người đối mặt với bài toán tài chính.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Tâm Lý Học Về Tiền: Những Bí Mật Về Tham Vọng, Sự Thịnh Vượng Và Hạnh Phúc.

Nội dung thứ 3: Giữ tâm lý cẩn trọng để bảo toàn tài sản.

Ít có nhà giao dịch chứng khoán nào ở Mỹ vào đầu thế kỷ 20 giỏi hơn Jesse Livermore, người đã giúp gầy dựng nên Phố Wall và sở hữu tương đương 100 triệu Mỹ kim khi 30 tuổi. Trước thềm cuộc Đại suy thoái năm 1929, Livermore đưa ra quyết định đúng đắn nhất sự nghiệp khi đặt cược rằng cổ phiếu sẽ giảm mạnh và bán khống thị trường. Như dự đoán, thị trường mất một phần ba tổng giá trị, nhiều nhà đầu tư phá sản, trong khi Livermore trở về nhà với số tiền tương đương 3 tỷ đô la.
Bill Gates từng châm biếm rằng, thành công là một người thầy tệ hại: nó khiến những người thông minh xem nhẹ vai trò của may mắn và cho rằng mình bất khả chiến bại. Chính sự bàng quan đó thường dẫn họ đến thất bại, và đây là yếu điểm của Livermore. Quá tự tin vào bản thân, ông đặt cược ngày càng nhiều, và thua ngày càng đậm. Kiệt quệ với nợ nần, ông tự kết liễu đời mình vào năm 1940.
Không khó để hiểu tại sao những người giàu có chật vật với việc giữ được tiền. Để làm ra tiền, ta cần liều lĩnh, cả gan và lạc quan. Còn để giữ được tiền, ta lại cần những chiến lược tâm lý hoàn toàn khác. Những doanh nhân giỏi nhất có một điểm chung nho nhỏ mang tên “nỗi sợ”. Như tỷ phú Michael Moritz đã nói, khi lo ngại thua cuộc, ta sẽ nhìn vào những chiến thắng tiềm năng bằng một lăng kính khác. Rất ít lợi nhuận đủ lớn để ta mạo hiểm đánh mất tất cả những gì đang có. Khi trang bị cho mình quan điểm đó, ta sẽ biết lúc nào là thời điểm thuận lợi để đặt cược. 

Lời kết từ Fonos

Bạn vừa nghe 3 nội dung chính trong cuốn sách Tâm Lý Học Về Tiền. Bạn có thể nghe phiên bản sách nói trọn vẹn của tác phẩm này bất cứ lúc nào trên ứng dụng Fonos.
Bạn thân mến, việc ra quyết định trong thế giới tài chính thực sự phức tạp hơn nhiều những nội dung trong sách giáo khoa kinh tế. Các lựa chọn đầu tư thường dựa trên trải nghiệm cá nhân với tài chính hơn là những đánh giá khách quan về thị trường. Nói cách khác, các quyết định liên quan tới tiền luôn dễ vướng vào yếu tố tâm lý. Vì vậy, cách tốt nhất để tiến lên phía trước là chấp nhận rằng may mắn luôn đóng vai trò quan trọng trong thành công, và học cách sợ mất đi những gì đang có để lên kế hoạch phòng bị cho các khoản đầu tư của mình.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Nội dung thứ nhất: Trải nghiệm cá nhân tác động lớn đến quyết định tài chính.

Cuộc Đại suy thoái năm 1929 đã để lại những dấu ấn khó phai trong lòng hàng triệu người dân Hoa Kỳ. Giá cổ phiếu hạ xuống mức chưa từng có ở thị trường chứng khoán New York, kéo theo cả một thập niên kinh tế thảm hại. Những doanh nghiệp lụn bại, các gia đình rơi vào cảnh trắng tay, các khoản tiết kiệm tan thành mây khói.
Tuy nhiên, trong đợt ứng cử tổng thống năm 1960, khi được hỏi về cách cuộc Đại suy thoái tác động tới mình, John F. Kennedy đã khiến nhiều người bất ngờ. Sau năm 1929, gia đình Kennedy vốn đã giàu có lại ngày càng phát đạt. Họ sở hữu những ngôi nhà lớn hơn, nhiều người phục vụ hơn, và đi du lịch nhiều hơn. Chưa từng có trải nghiệm trực tiếp về đợt khủng hoảng, ông chỉ đọc về nó khi vào trường đại học. 
Bất kể giàu nghèo, ai trong chúng ta đều có những ấn tượng khác nhau về tài chính, định hình cách ta hành xử với đồng tiền. Con trai một nông dân thất nghiệp và con trai một nhà môi giới chứng khoán thành công ở Manhattan không chỉ khác nhau về giai cấp xã hội, mà còn ở những bài học họ nhận được về rủi ro và thành quả trong tài chính. Một cá nhân giàu có lớn lên khi lạm phát tăng cao sẽ có quan điểm tài chính khác với người sở hữu số tài sản tương tự trong thời kỳ vật giá bình ổn.
Nhìn chung, trải nghiệm cá nhân quyết định thái độ của chúng ta với rủi ro. Cách ta quyết định đầu tư không hoàn toàn lệ thuộc vào tính chất thị trường, mà chủ yếu dựa trên những ấn tượng hình thành khi ta bắt đầu có nhận thức về tài chính. Số liệu thống kê cho thấy, các nhà đầu tư trải qua thời kỳ lạm phát ở độ tuổi thanh thiếu niên khó có niềm tin để đầu tư trái phiếu sau này. Ngược lại, nếu trải qua mức lạm phát thấp trong cùng độ tuổi đó, họ sẽ mua trái phiếu bất kể thị trường hiện tại đầy bấp bênh.

Tâm Lý Học Về Tiền: Những Bí Mật Về Tham Vọng, Sự Thịnh Vượng Và Hạnh Phúc (năm 2020) soi chiếu cách mà tiền tệ vận hành trong thực tế. Các quyết định tài chính ta đưa ra hiếm khi tuân theo các học thuyết kinh tế và các bảng số liệu rạch ròi của kế toán viên. Thay vào đó, ta hành xử với tiền và đầu tư dựa trên những yếu tố đầy cảm tính, từ trải nghiệm cá nhân đến cả sự tự tôn và lòng đố kỵ. Và cuối cùng, kết quả đem lại luôn đầy bất ngờ và thú vị.
Morgan Housel là đối tác của Collaborative Fund và là nhà báo tài chính có bài viết đăng tải trên Motley Fool và Wall Street Journal. Ông từng giành nhiều giải thưởng cho các bài viết của mình, bao gồm Giải thưởng Sidney của New York Times và Giải thưởng Xuất sắc nhất trong Kinh doanh do Hiệp hội các nhà biên tập và nhà văn kinh doanh Hoa Kỳ trao tặng.

Tâm Lý Học Về Tiền

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu